Jerzy Sienkiewicz

Dnia 10 grudnia 1991 r. w Warszawie prokurator Prokuratury Warszawskiego Okręgu Wojskowego, kpt. mgr Zbigniew Piechowik delegowany do Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. z późniejszymi zmianami o Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu Instytutu Pamięci Narodowej (DzU z 1991 r. Nr 45, poz. 195) i art. 129 kpk, osobiście przesłuchał niżej wymienionego w charakterze świadka. Świadka uprzedzono o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, po czym świadek stwierdził własnoręcznym podpisem, że uprzedzono go o tej odpowiedzialności (art. 172 kpk). Świadka uprzedzono o prawie uchylenia się od odpowiedzi na pytania (art. 166 § 1 kpk). Następnie świadek zeznał, co następuje:


Imię i nazwisko Jerzy Sienkiewicz
Imiona rodziców Włodzimierz, Maris
Data i miejsce urodzenia 14 stycznia 1927 r., Warszawa
Miejsce zamieszkania Warszawa […]
Zajęcie emeryt
Wykształcenie wyższe prawnicze
Karalność za fałszywe zeznania ze słów niekarany
Stosunek do stron obcy

Jestem emerytem i inwalidą wojennym. Po II wojnie światowej byłem w konspiracji w Delegaturze Sił Zbrojnych na kraj (przedłużenie Armii Krajowej) do 2 sierpnia 1945 r. Po raz pierwszy zostałem aresztowany 2 sierpnia 1945 r. przez kpt. Józefa Światło z Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie. Osadzony zostałem w piwnicach domu przy ul. Strzeleckiej 8 w Warszawie i przebywałem tam do 15 października 1945 r., kiedy to przewieziono mnie do więzienia mieszczącego się przy ul. 11-go Listopada (Więzienie Warszawa III). W więzieniu tym przebywałem do początku listopada 1945 r., kiedy to zostałem z niego zwolniony na postawie tzw. amnestii Radosława i wskutek interwencji marszałka Polski Żymierskiego. Zarzucano mi przestępstwo z art. 86 kkwp. W trakcie pobytu w więzieniu byłem wielokrotnie bity przez naczelnika więzienia Szymanowskiego (imienia nie pamiętam). Działo się to w ten sposób, że w nocy, będąc zazwyczaj pijanym, przychodził on do celi i pejczem bił wybranych więźniów po różnych częściach ciała. Z tego, co wiem, to była to jego własna inicjatywa. Ja zostałem uderzony przez niego po głowie i twarzy co najmniej pięć–sześć razy. Pamiętam, że najczęściej bił on rannego żołnierza Narodowych Sił Zbrojnych Roberta Skrzypczaka. Bił on go do utraty przytomności. Nazwisk innych osób, które były także bite przez Szymanowskiego, w tej chwili nie przypominam sobie. Z tego, co wiem, to w późniejszym okresie Szymanowski był naczelnikiem więzienia w Rawiczu.

Śledztwo przeciwko mnie prowadził ppor. Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego Bakuła Kazimierz. Oficer ten względem mnie zachowywał się przyzwoicie i nie bił mnie ani też nie stosował innych tortur. Śledztwo to nadzorowali por. Łobanowski i Halicki, którzy aresztowali także moją matkę i od niej próbowali uzyskać wiadomości, które mogłyby mnie obciążać. Matki także nie torturowali, straszyli ją tylko tym, że ma być na mnie wykonany wyrok śmierci. Pamiętam, że w tym czasie, gdy przebywałem na ul. Strzeleckiej, jeden z przesłuchiwanych (oficer NSZ) wyskoczył podczas przesłuchania przez okno i w ten sposób popełnił samobójstwo. Nazwiska jego nie jestem w stanie w tej chwili sobie przypomnieć. Z nazwisk współwięźniów pamiętam tylko ppłk. Sońtę ps. „Ośka” z Batalionów Chłopskich, por. Kozaka, także z BCh (ps. „Walter”), Paszkowskiego ps. „Bartek” z AK, Andrzeja Imrotha ps. „Rota” z AK, „Antka” – kierowcę z Batalionu „Parasol”. Z tych osób – z tego, co wiem – żyją do dziś Paszkowski i Sońta.

W tym miejscu protokół przesłuchania na prośbę świadka przerwano i uzgodniono termin dalszego przesłuchania na 16 grudnia 1991 r., godz. 11.00.

Ciąg dalszy przesłuchania świadka z 16 października 1991 r.

12 listopada 1949 r. zostałem aresztowany na ul. Marszałkowskiej przez oficerów Departamentu I Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, por. Grajczyńskiego Wiktora i ppor. Bednarkiewicza. Po przewiezieniu do gmachu MBP przy ul. Koszykowej byłem przez tydzień przesłuchiwany bez przerwy przez różnych oficerów Departamentu I Blok C. Byli to oficerowie operacyjni. Nie stosowali bicia, tylko przesłuchiwanie na stojąco bez żadnej przerwy. Zarzucono mi współpracę z wywiadem amerykańskim, ponieważ poprzednio pracowałem w amerykańskiej misji poszukiwań zaginionych. Po tygodniu osadzono mnie w tajnym areszcie wewnętrznym MBP w piwnicach budynku od strony Al. Ujazdowskich. Był to dawny areszt poniemiecki, należący w czasie okupacji do Kripo. Warunki przebywania bardzo ciężkie. Cele niektóre o wielkości 2 m na 1 m, tzw. literatki. Żadnych spacerów, żadnej pracy, książek, żadnej bielizny pościelowej, brudne sienniki i światło elektryczne 24 godziny na dobę. Obsługa – Polacy z Francji z grupy Gerharda i Jelenia repatriowani do Polski w 1945 r. Komendant aresztu – dąbrowszczak kpt. Zając, imienia nie pamiętam (zmarł w 1989 r.). Strażnicy rozmawiali ze sobą wyłącznie po francusku. Zachowanie poprawne, jedzenie w porównaniu z więziennym dobre. W areszcie wewnętrznym przebywałem z następującymi osobami: Władysław Bartoszewski, ks. Kajetan Raczyński – przeor klasztoru w Częstochowie, Stefan Łęcki – były komisarz policji, Witold Staniszkis – Stronnictwo Narodowe, Erich Engels – gestapowiec, Pokuciński – świadek Jehowy, Narbutt-Narbutowicz – Polski Kościół Narodowy, Brzeziński-Joint – Żydowski Komitet Pomocy, Orosz Stanisław – działacz londyński, Maksymowicz – Kościół Chrystusowy, Baj Jerzy – Biuro Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej, Więckowski Andrzej [ps.] „Stożek” – Wydział Bezpieczeństwa Delegatury Rządu, Dziuba – kurier NSZ, Schile – sprawa płk. Lipińskiego, Stachniuk – szef organizacji „Zadruga”. W chwili obecnej z tych osób wiem, że żyje Bartoszewski Władysław – ambasador RP w Wiedniu. Odnośnie [do] pozostałych nie wiem, nie mam z nimi kontaktów. W czasie śledztwa kilkukrotnie siedziałem po parę dni w tzw. karcerze wielkości psiej budy, w którym nie pozwalano spać, lejąc wodę przez dwa otwory do środka. W połowie 1950 r. byłem przesłuchiwany przez oficera departamentu śledczego, por. Pugacewicza Jana. Cały czas na stojąco i to zależnie od niego, na jednej nodze. Oficer ten był wyjątkowo ograniczony. Potrafił np. wkładać mi do nosa rozprostowane spinacze, pytając, czy drut dojdzie mi do mózgu. Wiem, że po październiku 1956 r. przeszedł on do Milicji i dosłużył się stopnia pułkownika.

5 maja 1951 r., po półtorarocznym pobycie, zostałem przewieziony do więzienia Warszawa I (Mokotów) i osadzony na X pawilonie – parter – cela z oknem na pawilon śledczy. Śledztwo zaczęło się od nowa. Prowadził je kpt. Midro Leon. Nie byłem przez niego bity, natomiast przesłuchania trwały po dwa–trzy dni bez przerwy. Nogi od stania były tak spuchnięte, że nie mieściły się w spodniach. W sierpniu 1951 r. zostałem przeniesiony do szpitala więziennego, w którym spotkałem prokuratora Cybulskiego i gen. SS Sporrenberga. Następnie przeniesiony zostałem do celi dla chorych skórno-wenerycznych mieszczącej się w gmachu głównym. Opiekował się mną dr Pogorzelski, starając się zapewnić dobre warunki. Spotkałem tam płk. Gorazdowskiego [ps.] „Wolański” – szefa personalnego KG AK, ks. prałata Chylińskiego, Chanasa Tadeusza [ps.] „Dąbrowszczak”. Na jesieni 1951 r. zostałem osadzony na dwa tygodnie w karcerze gmachu głównego, rozebrany zostałem do bielizny przy mrozie na zewnątrz. Powodem był donos więźnia nazwiskiem Rybicki (biały kapitan). Decyzję o osadzeniu podjął naczelnik Grabicki. Po wyjściu z karceru przeniesiono mnie na X pawilon, gdzie parę tygodni siedziałem sam, a następnie znalazłem się na Oddziale IB w celi nr 13. Był to oddział w piwnicy gmachu głównego, w dyspozycji MBP. Przesiedziałem tam do 20 lutego 1953 r. Warunki były podobne jak na X pawilonie. W celach zetknąłem się z Rotkielem Zbigniewem – mjr. artylerii, Gorączko Erazmem – dyrektorem Centrali Węglowej, mjr. „Kowalem” Szatyńskim – jednym z dowódców 27. Dywizji Wołyńskiej AK, płk. Słomkiewiczem ps. „Mścisław” – komendantem okręgu AK Białystok. Tam też zetknąłem się po raz pierwszy z brutalnością Tadeusza Szymańskiego – oficera inspekcyjnego pawilonów X i XI. Za odmowę donoszenia, co się dzieje w celi, dwukrotnie siedziałem w karcerze. Osadził mnie on dwa razy po dwa dni. Szymański był znanym oprawcą Mokotowa, wychowankiem Różańskiego, który awansował ze zwykłego oddziałowego do stopnia porucznika. Po październiku 1956 r. pracował w pionie kryminalnym Komendy Dzielnicowej Milicjo Obywatelskiej Warszawa Żoliborz. Był w więzieniu na Mokotowie oficer śledczy Szymański (imienia nie znam), również znany z prowadzenia ciężkich śledztw. Jak zaobserwowałem w czasie swego długoletniego śledztwa, najgorzej tratowani byli ludzie z Armii Krajowej i Delegatury Rządu, którym próbowano udowodnić współpracę z gestapo. Specjalizował się w tym oficer śledczy Kazimierz Górski, który prowadził sprawę gen. Fieldorfa i zakańczał moje śledztwo. Dla uzyskania pióra i atramentu do napisania skargi zmuszony byłem przez Górskiego przez 10 dni głodować i byłem karmiony sztucznie w szpitalu więziennym. Działo się to między 5 a 12 stycznia 1953 r.

19 marca 1953 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał mnie na dziewięć lat pozbawienia wolności i na pięć lat pozbawienia praw publicznych z art. 7 dekretu z 1946 r.

Składu sądu nie pamiętam, wiem tylko, że moim oskarżycielem był płk. Ligęza, który żądał dla mnie 15 lat. Wyrok rozpocząłem odbywać w więzieniu w Rawiczu od sierpnia 1953 do grudnia 1953 r., zaś później w Obozie Pracy Więziennej w Piechcinie – Bielawy k. Inowrocławia. Komendantem ośrodka był mjr Rozenberg. Zeznaję, że przy przekazaniu mnie z dyspozycji MBP do administracji więzienia Warszawa I w 1953 r. poszedł ze mną por. Szymański Tadeusz i przekazując mnie naczelnikowi Grabickiemu, powiedział: „To jest ten skurwysyn, o którym naczelnikowi mówiłem”. Grabicki osadził mnie w celi – karcerze – w suterenie więzienia gmachu głównego Oddział I A razem z czterema więźniami kryminalnymi w rzędzie cel, w których siedzieli ludzie skazani na śmierć. Cela, gdzie wykonywano wyroki, była w odległości kilkunastu kroków od mojej. W tym czasie wykonano wyroki na skazanych z procesu „Martyki”, dwóch spadochroniarzach wywiadu amerykańskiego, tj. Skrzyszewskim i Sosnowskim. W karcerze tym przebywałem od 20 lutego 1953 do ok. 20 maja 1953 r. Z tego, co słyszałem od osób przebywających w karcerze, często przy wykonywaniu wyroków śmierci obecny był por. Tadeusz Szymański. Czy jest to prawda – tego nie wiem. W tej chwili jestem w stanie wskazać tę celę, w której te wyroki wykonywano. Nie byłem świadkiem, by w mojej obecności torturowany był jakiś inny aresztowany. Nie znam też nazwisk innych oficerów śledczych czy oficerów operacyjnych, którzy torturowali aresztowanych, z którymi się zetknąłem. Aresztowani ci przeważnie nie znali nazwisk tych oficerów MBP, a gdy dawano im do podpisania protokoły przesłuchania, to w tym momencie w protokołach tych nie było wpisane jeszcze nazwisko przesłuchującego. Pamiętam, że z najbardziej torturowanych byli mjr Rotkiel (był na pograniczu obłędu), otrzymał karę śmierci z art. 7 dekretu z 1946 r., płk Mścisław – komendant okręgu Białystok, świadek w procesie Fieldora (ważył 40 parę kilo – torturowany był i fizycznie, i psychicznie).

To wszystko, co wiem o tej sprawie.

Na tym protokół przesłuchania świadka zakończono i po osobistym odczytaniu jako zgodny z treścią złożonych zeznań podpisano.